Gewasinformatie Lelie

Lelie is een belangrijk bloemisterijgewas in Nederland. Het gewas heeft een korte teeltduur: er kunnen in dezelfde kas drie tot vijf trekken per jaar plaatsvinden. Steeds meer bedrijven belichten de teelt in de winter, waardoor veel warmte in de kas komt. Het uitgangsmateriaal wordt doorgaans gekocht bij gespecialiseerde bedrijven. De bollen worden vaak lang bewaard, soms langer dan een jaar. Dit gebeurt in ijs. Om de bollen in een goede conditie te houden, worden ze voor het opslaan ontsmet tegen met name Penicillium en Fusarium. Veel bollen krijgen tijdens het ontsmetten ook een behandeling tegen luis. Door het geringe aantal ziekten en plagen is er tot nu toe weinig aandacht besteed aan geïntegreerde gewasbescherming in de bloementeelt.

Plagen in Lelie

Botrytis Botrytis cinerea; Botrytis paeoniae Meer informatie

Vuur in lelie
Vuur op blad in lelie
Botrytis in Lelie

Schade en waarnemen
De schimmel Botrytis elliptica,ofwel vuur, herkent u aan de kleine bruine vlekjes op de bloemen en het blad. Meestal zit er een donkere, wat vochtige ring om deze vlekjes. De aantasting breidt zich onder vochtige omstandigheden zeer snel uit. Dan ontstaan concentrische ringen in het blad met een duidelijke kern van dood blad in het midden. De aantasting kan zowel in het midden als aan de randen van het blad ontstaan. De verspreiding gaat met sporen bovengronds. De schimmel treedt het meest op in omstandigheden met lange perioden van nat blad en bij hogere temperaturen. In een onbelichte teelt in de kas is de herfst een risicovolle periode. Er is een duidelijk verschil in gevoeligheid voor Botrytis tussen de verschillende groepen lelies. Oriëntals zijn het minst gevoelig.

Bestrijden en voorkomen
Aantasting door Botrytis kunt u voorkomen door ’s morgens vroeg water te geven. Streef ernaar het gewas droog te hebben voor de avond valt. Als het gewas nog nat is, kunt u dit het beste droogstoken. Bij hoge buitentemperaturen kan het gewas niet snel genoeg worden drooggestookt. Dan kunt u de schimmel met fungiciden bestrijden.
Uitgebreide informatie over Botrytis
Bladluizen Meer informatie

Bladluis in Lelie
Bladluis in lelie (katoenluis)
Bladluizen in Lelie

Schade en waarnemen
Bladluizen komen het hele jaar voor in de lelieteelt. Meestal vindt de aantasting pleksgewijs plaats.
Schade is meestal pas zichtbaar als de luizen al een kolonie hebben gevormd. Het blad wordt vet en de witte vervellinghuidjes vallen op. De aantasting zit vrijwel altijd in de kop van de planten. Hetbovenste blad krult om. In het jonge blad ontstaan vlekken en de jonge knoppen worden misvormd. Zij trekken meestal krom. Met signaalplaten kunnen luizen vroeg gesignaleerd worden.

Bestrijden en voorkomen
Als u de luizen tijdig heeft herkend, kunt u plaatselijk een bestrijding uitvoeren. Als u de bollen tijdens het ontsmetten met een luizenbestrijdingsmiddel behandelt, verkleint u de kans op eenaantasting.
Door de snelle teelt is het inzetten van roofvijanden tot nu toe niet succesvol. Natuurlijke vijanden worden te snel met de lelies afgevoerd, waardoor het niet lukt om een populatie op te bouwen.
Uitgebreide informatie over Bladluizen
Slakken Meer informatie

Slakken in Lelie

Schade en waarnemen
Kleine naaktslakken kunnen schadelijk zijn. Zowel bij de teelt van lelies in de vollegrond als op kisten. De slakken schaven aan het blad, waardoor vensters in het blad ontstaan. Meestal beperkt deschade zich tot het onderste blad, maar soms komen slakken tot in de top van de planten voor. Door op vochtige, donkere plekken regelmatig op gewasschade te letten, kunt u snel ingrijpen.

Bestrijden en voorkomen
Slakken bestrijdt u met slakkenkorrels. Deze bevatten een lokmiddel. De werkzame stof is een maaggift of een contactmiddel. Strooi geen grote hoeveelheden. Regelmatig kleine hoeveelhedenslakkenkorrels inzetten, geeft een beter bestrijdingseffect. Afwisseling van verschillende werkzame stoffen is aan te raden. Slakken zijn ook buiten actief, vooral in de herfstperiode. Het is daaromverstandig ook langs de buitengevel en het bassin slakkenkorrels te strooien. U moet de behandeling langs de gevel en het waterbassin enkele keren herhalen. Verder voorkomt u slakken door onkruidtijdig te verwijderen. Als u bassinwater gebruikt in plaats van oppervlaktewater, maakt u de kans op slakken ook kleiner.
Uitgebreide informatie over Slakken
Rups Meer informatie

Rups in Lelie

Schade en waarnemen
Een enkele keer ontstaat er wat schade door vreterij van rupsen in de kop van de planten. Rupsen van de kooluil (Mamestra brassicae) richten de meeste schade aan. De aantasting komt vooral in de zomer en het najaar voor. Met vanglampen kunt u snel signaleren of er motten aanwezig zijn in het warenhuis.

Bestrijden en voorkomen
Rupsen kunt u bestrijden door Bacillus thuringiensis te spuiten. Omdat rupsen slechts een gedeelte van de populatie uitmaken, moet u de behandeling altijd herhalen. De motten gaat u met chemische bestrijdingsmiddelen te lijf.
Uitgebreide informatie over Rups
Trips Meer informatie

Trips in Lelie

Schade een waarnemen
In het zomer- en herfstseizoen kan trips binnenvliegen, meestal van omliggende bedrijven. Lelie is geen gewas waar trips zich van nature op vermenigvuldigt. Als trips op lelies voorkomt, worden ook eieren in het blad afgezet. Het gaat meestal om californische trips (Frankliniella occidentalis).
De aantasting is te herkennen aan kleine, donkergroene, waterige vlekjes in het blad van
één tot twee millimeter groot. Met signaalplaten is de plaag eenvoudig te ontdekken.

Bestrijden en voorkomen
Trips geeft nauwelijks schade in lelie, en hoeft zelden te worden bestreden. Door het incidenteel optreden van de plaag worden er geen roofvijanden uitgezet. Bestrijding gebeurt met chemische bestrijdingsmiddelen.
Uitgebreide informatie over Trips
Wortelduizendpoot Meer informatie

Wortelduizendpoot in Lelie

Schade en waarnemen
Wortelduizendpoten kunnen veel schade veroorzaken. Meestal is de aantasting plaatselijk. Het
insect vreet aan de jonge wortels, zodat deze niet meer kunnen doorgroeien. De wortels worden
bruin en gedrongen. Bovengronds uit de schade zich, doordat de aangetaste planten in groei
achterblijven. Vaak vindt u een aantasting langs de gevels.

Bestrijden en voorkomen
Biologische bestrijders van wortelduizendpoot zijn niet bekend. U kunt een bestrijding uitvoeren door te stomen. Stomen met onderdruk of afzuigstomen heeft de voorkeur. Maar stomen is niet altijd afdoende, omdat de larven voor de stoom uit dieper de grond in gaan. Het is daarom verstandig ook chemische bestrijding toe te passen.
Uitgebreide informatie over Wortelduizendpoot
Bladaaltjes Meer informatie

Aaltje Prathylenchus penetrans in lelie
Bladaaltjes in Lelie

Schade en waarnemen
De aantasting door bladaaltjes komt met de bollen mee en zit in de spruit. Bladaaltjes kunt u vooraf niet signaleren aan de bollen. Pas tijdens de teelt worden de symptomen zichtbaar. In het blad ontstaan bruine vlekken, vaak begrensd door de nerven van het blad. De bloemknoppen raken misvormd, en komen vaak niet meer uit. Bij een hevige aantasting ontwikkelen de bloemknoppen zich helemaal niet en blijven de planten ook in groei achter. Aaltjes verspreiden zich via de bollen, maar ook vanuit andere waardplanten, zoals chrysant en muur.

Bestrijden en voorkomen
Tijdens de teelt kunt u de aaltjes alleen bestrijden met chemische bestrijdingsmiddelen. Wanneer u vooraf weet dat een partij bollen besmet is, kunt u de aaltjes met een warmwaterbehandeling bestrijden. Afhankelijk van het type lelie, behandelt u de bollen twee uur op 39 graden Celsius of op 41 graden Celsius. U moet de bollen direct na de behandeling planten. Restanten van planten en bollen van zieke bollen zijn ook besmet. Deze restanten moet u daarom voor de volgende teelt zorgvuldig opruimen. De grond kunt u door stomen aaltjesvrij maken.
Uitgebreide informatie over Bladaaltjes
Wortellesie Aaltjes Meer informatie

Wortellesie Aaltjes in Lelie

Schade en waarnemen
Het wortellesie aaltje (Pratylenchus penetrans) komt voor in de wortels van de bollen. Deze aaltjes kunnen binnen en buiten de wortels leven. Wortellesie aaltjes zijn niet specifiek aan lelie gebonden. Een besmetting van de grond of van de wortels kunt u opsporen met een monster. In aangetaste wortels ontstaan bruinzwarte streepjes en later bruine vlekken. De wortels zijn breekbaar op de plaats van aantasting. De aaltjes komen vooral voor op zand- en lichte zavelgronden. Aangetaste planten blijven korter, soms treedt ook bloemverdroging op.

Bestrijden en voorkomen
Heeft u een besmetting geconstateerd, dan kunt u deze met stomen bestrijden. Restanten van planten en bollen van zieke bollen zijn ook besmet. Deze restanten moet u daarom voor de volgende teelt secuur opruimen.
Uitgebreide informatie over Wortellesie Aaltjes
Phytium Meer informatie

Pythium in lelie
Phytium in Lelie

Schade en waarnemen
Pythium ultimum is de oorzaak van wortelrot. De planten blijven hierdoor achter in groei.
Bij het uit de grond halen blijken de stengelwortels vaak helemaal verrot te zijn. Op de stengels blijven zwarte vlekjes over. De bolwortels worden eerst glazig, later bruin. De schors van de wortels laat gemakkelijk los en blijft als een losse huls over. De aantasting is meestal pleksgewijs in de kas. De eerste symptomen zijn het wat smaller blijven en het snel slap hangen van het blad. Daarna wordt het blad onder aan de stengel geel. De groei stagneert. Knoppen van aangetaste planten verdrogen en vallen af.Schade en waarnemen Pythium ultimum is de oorzaak van wortelrot. De planten blijven hierdoor achter in groei.
Bij het uit de grond halen blijken de stengelwortels vaak helemaal verrot te zijn. Op de stengels blijven zwarte vlekjes over. De bolwortels worden eerst glazig, later bruin. De schors van de wortels laat gemakkelijk los en blijft als een losse huls over. De aantasting is meestal pleksgewijs in de kas. De eerste symptomen zijn het wat smaller blijven en het snel slap hangen van het blad. Daarna wordt het blad onder aan de stengel geel. De groei stagneert. Knoppen van aangetaste planten verdrogen en vallen af.

Bestrijden en voorkomen
De bestrijding moet gericht zijn op het voorkomen van een aantasting. Daarvoor is vakkundig water geven van belang. Ook moet u zorgen dat de structuur van de grond goed los is. Natte plekken in de kas werken Pythium in de hand. Wanneer u schade verwacht kunt u de grond preventief behandelen met fungiciden.
Uitgebreide informatie over Phytium
Fusarium oxysporum Meer informatie

Fusarium in lelie
Fusarium in stengel lelie
Fusarium oxysporum in Lelie

Schade en waarnemen
Fusarium oxysporum of bolrot is een schimmelziekte die met de bollen meekomt. Op aangetaste bollen groeit een zwakke spruit en de bloemknoppen verdrogen. Licht aangetaste bollen kunnen een goede plant produceren. Naast een aantasting van de bol kan Fusarium ook de stengel aantasten. Dit begint met een bruinverkleuring rond de plaatsen waar de wortels door de opperhuid van de stengel heen breken. Men spreekt hier van stengelvlekkenziekte.

Bestrijden en voorkomen
Bestrijding van Fusarium is in de bloementeelt niet mogelijk. Bij de ontvangst van de bollen moet u kritisch kijken of er aantasting in de bollen voorkomt. Voor het planten moet u zieke bollen verwijderen.
Uitgebreide informatie over Fusarium oxysporum
Phytophthora Meer informatie

Phytophthora lelie
Bolrot bij lelie
Phytophthora in Lelie

Schade en waarnemen
In de volksmond wordt de aantasting door de schimmel Phytophthora voetrot genoemd. Er komen in lelie twee soorten voor: Phytophthora cryptogea en Phytophthora nicotianae. Jonge planten in de kas blijven achter in groei en verwelken. Het blad wordt van onder af geel. De stengel is dan ondergronds donkerbruin en nat. Soms straalt dit beeld paarsbruin op in de stengel. Bij een aantasting in het begin van de teelt vallen de planten vaak om. Soms treedt ook nog aantasting op in een laat stadium. Dan kleurt de stengel in de kop van de plant zwart en valt om. Opvallend is dat de bollen en de bolwortels meestal gezond blijven. De schimmel kan verschillende jaren in de grond achterblijven. Hij verspreidt zich via opspattende gronddeeltjes. Aantasting treedt vooral op bij temperaturen boven de 20 graden Celsius. Een vochtig klimaat werkt aantasting in de hand.

Bestrijden en voorkomen
Een aantasting kunt u voorkomen door het gewas na een beregening niet te lang nat te laten. Dit is vooral in de zomer belangrijk. Als het gewas is aangetast, geeft u zo weinig mogelijk water. Besmette grond kunt u stomen of behandelen met chemische bestrijdingsmiddelen. Teelt u in kisten, dan moet u deze chemisch ontsmetten of stomen.
Uitgebreide informatie over Phytophthora
Rhizoctonia solani Meer informatie

Rhizoctonia in lelie
Rhizoctonia solani in lelie
Rhizoctonia solani in lelie
Rhizoctonia solani in Lelie

Schade en waarnemen
Bij een aantasting van Rhizoctonia solani komen de planten vertraagd op. De loofblaadjes onder de grond zijn dan al verrot. De loofblaadjes boven de grond verwelken en vallen af. Oudere loofbladeren vertonen een aangevreten uiterlijk, met oranjebruin schimmelpluis. Op de ondergrondse delen van de stengel ontstaan bruine, overwegend langgerekte vlekken. De planten groeien geknepen uit en blijven kort. Wanneer de aantasting in de kop zit, bloeien de planten niet. Op de aangetaste plekken in de stengel breekt de plant gemakkelijk. Ook de schubben van de bollen kunnen worden aangetast.

Bestrijden en voorkomen
Een aantasting vanuit de bollen kunt u voorkomen door de bollen te ontsmetten; een aantasting vanuit de grond voorkomt u door de grond te stomen. Op gestoomde grond kan Rhizoctonia snel terugkomen.
Een preventieve chemische behandeling is dan ook aan te raden.
Uitgebreide informatie over Rhizoctonia solani